Oś czasu

Nowelizacja Konstytucji PRL tworzy Trybunał Konstytucyjny

Sejm PRL dodał do Konstytucji art. 33a: Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności z Konstytucją ustaw i innych aktów normatywnych naczelnych i centralnych organów państwowych. Orzeczenia o niezgodności ustaw z Konstytucją podlegały rozpatrzeniu przez Sejm.¹Podstawa prawna: art. 33a Konstytucji PRL dodany ustawą z 26.03.1982 (Dz.U. 1982 nr 11 poz. 83)

Uchwalenie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym

Sejm uchwalił ustawę o TK (ogłoszona 14.05.1985). Uchwały Sejmu o oddaleniu orzeczenia TK o niezgodności ustawy z Konstytucją zapadały większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ogólnej liczby posłów.^2,3Podstawa prawna: ustawa z 29.04.1985 o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. 1985 nr 22 poz. 98)

Wejście w życie ustawy o TK

Ustawa z 29.04.1985 o Trybunale Konstytucyjnym weszła w życie 1 stycznia 1986 r., co umożliwiło rozpoczęcie działalności orzeczniczej TK.³Podstawa prawna: ustawa z 29.04.1985 o TK (Dz.U. 1985 nr 22 poz. 98)

Pierwsze orzeczenie TK (U 1/86)

TK w składzie Kazimierz Działocha (przewodniczący), Stanisław Pawela (sprawozdawca), Remigiusz Orzechowski wydał pierwsze orzeczenie, na wniosek Prezydium WRN we Wrocławiu, stwierdzając niezgodność przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 16.09.1985 z Konstytucją PRL i ustawą o gospodarce gruntami.⁴Podstawa prawna: art. 33a Konstytucji PRL; ustawa z 29.04.1985 o TK

Osoby: Kazimierz Działocha, Stanisław Pawela, Remigiusz Orzechowski

Uchwalenie Konstytucji RP

Zgromadzenie Narodowe uchwaliło Konstytucję RP. Art. 190 ust. 1 stanowi, że orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne; art. 194 ust. 1 – 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat. Art. 239 ust. 1 przewidział 2-letni okres przejściowy, w którym orzeczenia o niezgodności ustaw uchwalonych przed wejściem Konstytucji w życie nie były ostateczne i Sejm mógł je odrzucić większością 2/3 (nie dotyczyło to pytań prawnych).^5,6Podstawa prawna: art. 190 ust. 1, art. 194 ust. 1, art. 239 ust. 1 Konstytucji RP (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483)

Uchwalenie ustawy o TK z 1997 r.

Sejm uchwalił nową ustawę o Trybunale Konstytucyjnym (ogłoszona 1.09.1997), która weszła w życie razem z Konstytucją 17.10.1997.⁷Podstawa prawna: ustawa z 1.08.1997 o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. 1997 nr 102 poz. 643)

Wejście w życie Konstytucji RP i ustawy o TK

Konstytucja RP i ustawa o TK z 1.08.1997 weszły w życie. Od tego dnia zaczął biec 2-letni okres przejściowy z art. 239 ust. 1 Konstytucji, po którym wszystkie orzeczenia TK stały się ostateczne.^6,7Podstawa prawna: art. 239 ust. 1 Konstytucji RP

Ustawa o TK z 2015 r. z art. 137

Sejm VII kadencji uchwalił nową ustawę o TK (ogłoszona 30.07.2015, w życie 30.08.2015). Art. 137 wyznaczył 30-dniowy termin na zgłaszanie kandydatów w miejsce sędziów, których kadencja upływała w 2015 r. – co umożliwiło wybór pięciu sędziów jeszcze przez ustępujący Sejm.^8,9,10Podstawa prawna: art. 137 ustawy z 25.06.2015 o TK (Dz.U. 2015 poz. 1064)

Sejm VII kadencji wybiera pięciu sędziów TK

Sejm wybrał Romana Hausera, Andrzeja Jakubeckiego i Krzysztofa Ślebzaka (w miejsce sędziów, których kadencja upływała 6.11.2015) oraz Bronisława Sitka i Andrzeja Jana Sokalę (w miejsce sędziów kończących kadencję 2 i 8.12.2015). Wg ETPC Prezydent nie odebrał ślubowania od żadnej z tych osób.^{11,12,13,14,15,10}Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji; art. 137 ustawy z 25.06.2015 o TK

Osoby: Roman Hauser, Andrzej Jakubecki, Krzysztof Ślebzak, Bronisław Sitek, Andrzej Sokala

Nowelizacja ustawy o TK przez Sejm VIII kadencji

Nowa większość uchwaliła w przyspieszonym trybie nowelizację ustawy o TK (ogłoszona 20.11.2015), m.in. dodając art. 137a o nowym terminie zgłaszania kandydatów na sędziów oraz 30-dniowy termin na złożenie ślubowania.^16,10Podstawa prawna: ustawa z 19.11.2015 o zmianie ustawy o TK (Dz.U. 2015 poz. 1928)

Uchwały Sejmu o „braku mocy prawnej” wyboru z 8.10.2015

Sejm VIII kadencji podjął pięć uchwał stwierdzających „brak mocy prawnej” uchwał z 8.10.2015 o wyborze sędziów TK.^17,18,10Podstawa prawna: uchwały Sejmu z 25.11.2015 (M.P. 2015 poz. 1131–1135)

Osoby: Roman Hauser, Andrzej Jakubecki, Krzysztof Ślebzak, Bronisław Sitek, Andrzej Sokala

Postanowienie TK w sprawie K 34/15

W toczącej się sprawie K 34/15 TK wydał postanowienie z 30.11.2015 (wymienione w metryce sprawy w IPO).¹⁹

Sejm VIII kadencji wybiera pięć osób na sędziów TK

Sejm wybrał Henryka Ciocha, Lecha Morawskiego, Mariusza Muszyńskiego, Julię Przyłębską i Piotra Pszczółkowskiego. Wg ETPC Prezydent odebrał ślubowanie od czterech z nich w nocy z 2 na 3.12.2015, a od piątej osoby (J.P.) 9.12.2015.^{20,21,22,23,24,10}Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji; art. 137a ustawy o TK (w brzmieniu z 19.11.2015)

Osoby: Henryk Cioch, Lech Morawski, Mariusz Muszyński, Julia Przyłębska, Piotr Pszczółkowski

Wyrok K 34/15

TK orzekł, że art. 137 ustawy o TK był zgodny z Konstytucją w zakresie sędziów, których kadencja upływała 6.11.2015, a niezgodny w zakresie sędziów kończących kadencję 2 i 8.12.2015; art. 21 ust. 1 rozumiany inaczej niż jako obowiązek Prezydenta niezwłocznego odebrania ślubowania jest niezgodny z art. 194 ust. 1. Wyrok ogłoszono w Dz.U. 16.12.2015.^25,19Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji; art. 137 i art. 21 ust. 1 ustawy z 25.06.2015 o TK

Osoby: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, Leon Kieres, Stanisław Rymar, Andrzej Wróbel, Marek Zubik

Wyrok K 35/15

TK uznał za niekonstytucyjne m.in. art. 137a (w zakresie sędziego, którego kadencja upłynęła 6.11.2015), 30-dniowy termin na ślubowanie oraz art. 2 nowelizacji z 19.11.2015 wygaszający kadencje prezesa i wiceprezesa. Wyrok ogłoszono w Dz.U. 18.12.2015.²⁶Podstawa prawna: ustawa z 19.11.2015 o zmianie ustawy o TK (Dz.U. 2015 poz. 1928)

Osoby: Andrzej Wróbel, Mirosław Granat, Małgorzata Pyziak-Szafnicka, Piotr Tuleja, Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz

Nowelizacja „naprawcza” ustawy o TK

Sejm uchwalił nowelizację ustawy o TK (m.in. pełny skład 13 sędziów, większość 2/3, rozpoznawanie spraw według kolejności wpływu); ustawa ogłoszona i weszła w życie 28.12.2015. Wg Komisji Weneckiej zmiany w łącznym efekcie spowolniłyby pracę TK i uczyniły go nieefektywnym.^27,28,29Podstawa prawna: ustawa z 22.12.2015 o zmianie ustawy o TK (Dz.U. 2015 poz. 2217)

Prezes TK dopuszcza do orzekania dwie osoby wybrane 2.12.2015

Wg ETPC prezes TK dopuścił do orzekania sędziów P.P. i J.P., wybranych 2.12.2015 w miejsce sędziów kończących kadencję 2 i 8.12.2015.¹⁰

Osoby: Andrzej Rzepliński, Piotr Pszczółkowski, Julia Przyłębska

Komisja Europejska uruchamia ramy praworządności

Wg ETPC 13.01.2016 Komisja Europejska postanowiła zbadać sytuację w Polsce w ramach mechanizmu praworządności (Rule of Law Framework).¹⁰

Wyrok K 47/15 – niepublikowany do 2018 r.

TK w składzie 12 sędziów uznał ustawę z 22.12.2015 za niezgodną z Konstytucją w całości (tryb uchwalenia) i w szeregu przepisów. Wg ETPC Prezes Rady Ministrów odmówił publikacji wyroku; ogłoszono go dopiero 5.06.2018 z adnotacją o wydaniu „z naruszeniem przepisów”.^30,31,10Podstawa prawna: art. 190 ust. 2 Konstytucji; ustawa z 22.12.2015 (Dz.U. 2015 poz. 2217)

Osoby: Andrzej Rzepliński, Stanisław Biernat

Opinia Komisji Weneckiej CDL-AD(2016)001

Komisja Wenecka (106. sesja plenarna, 11–12.03.2016) oceniła nowelizację z 22.12.2015; wg niej zmiany osłabiłyby efektywność TK, a rozwiązanie sporu o sędziów musi opierać się na wykonaniu wyroków TK. Wezwała do publikacji wyroku z 9.03.2016.^32,28

Ustawa o TK z 22 lipca 2016 r.

Sejm uchwalił nową ustawę o TK (ogłoszona 1.08.2016, w życie 16.08.2016).³³Podstawa prawna: ustawa z 22.07.2016 o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. 2016 poz. 1157)

Pierwsza rekomendacja KE w sprawie praworządności w Polsce

Wg ETPC Komisja Europejska przyjęła rekomendację (UE) 2016/1374, stwierdzając systemowe zagrożenie dla praworządności, m.in. w związku z sytuacją TK.¹⁰Podstawa prawna: Zalecenie Komisji (UE) 2016/1374

Wyrok K 39/16 – niepublikowany do 2018 r.

TK uznał za niekonstytucyjne m.in. przepisy ustawy z 22.07.2016 o rozpoznawaniu spraw w kolejności wpływu, odraczaniu rozpraw i art. 90 (obowiązek przydzielenia spraw osobom wybranym w grudniu 2015). Wg ETPC Prezes RM odmówił publikacji; ogłoszono 5.06.2018.^34,35,10Podstawa prawna: ustawa z 22.07.2016 o TK (Dz.U. 2016 poz. 1157)

Osoby: Andrzej Rzepliński, Andrzej Wróbel, Piotr Tuleja

Opinia Komisji Weneckiej CDL-AD(2016)026

Komisja Wenecka (108. sesja, 14–15.10.2016) oceniła ustawę z 22.07.2016: dostrzegła pewne ulepszenia, lecz uznała, że liczne przepisy opóźniałyby i utrudniały pracę TK; skrytykowała nieopublikowanie wyroku z 9.03.2016.^29,28

Wyrok K 44/16 – niepublikowany do 2018 r.

TK (5 sędziów) orzekł o przepisach ustawy z 22.07.2016 dotyczących przedstawiania kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa TK. Wyrok ogłoszono w Dz.U. 5.06.2018.³⁶Podstawa prawna: art. 16 ustawy z 22.07.2016 o TK

Osoby: Andrzej Rzepliński, Stanisław Rymar

Ustawy o organizacji TK i o statusie sędziów TK

Sejm uchwalił ustawę o organizacji i trybie postępowania przed TK oraz ustawę o statusie sędziów TK; 13.12.2016 – przepisy wprowadzające. Wszystkie ogłoszono 19.12.2016; wg metryk ELI weszły w życie 3.01.2017. Art. 4 ust. 1 ustawy o statusie: osoba wybrana składa ślubowanie wobec Prezydenta.^37,38,39Podstawa prawna: Dz.U. 2016 poz. 2072, 2073, 2074

Przyłębska p.o. Prezesa TK; dopuszczenie osób wybranych 2.12.2015

Wg ETPC 19.12.2016 zakończyła się kadencja prezesa Andrzeja Rzeplińskiego. 20.12.2016 Prezydent powierzył Julii Przyłębskiej pełnienie obowiązków Prezesa TK; tego samego dnia dopuściła ona do orzekania H.C., L.M. i M.M.^40,10Podstawa prawna: art. 18 i 21 ustawy z 13.12.2016 – Przepisy wprowadzające (Dz.U. 2016 poz. 2074)

Osoby: Andrzej Rzepliński, Julia Przyłębska, Henryk Cioch, Lech Morawski, Mariusz Muszyński

Julia Przyłębska Prezesem TK

Prezydent powołał Julię Przyłębską na Prezesa TK. Wg TSUE (C-448/23) Zgromadzenie Ogólne zwołano w dniu posiedzenia, 8 z 14 obecnych sędziów nie głosowało, a kandydatka uzyskała 5 głosów, w tym trzech sędziów, których powołanie kwestionowano.^41,42Podstawa prawna: art. 194 ust. 2 Konstytucji

Osoby: Julia Przyłębska

Sejm wybiera Justyna Piskorskiego

Sejm wybrał Justyna Piskorskiego na sędziego TK (M.P. 2017 poz. 873). Uchwała Sejmu z 13.03.2026 stwierdza, że po śmierci Henryka Ciocha i Lecha Morawskiego (wybranych na miejsca już obsadzone) wybrano Piskorskiego i Wyrembaka, wskutek czego TK nadal nie spełnia wymogów sądu ustanowionego ustawą.^43,44Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji

Osoby: Justyn Piskorski, Lech Morawski

Wyrok K 1/17

TK (przewodn. Mariusz Muszyński) na wniosek RPO uznał m.in., że art. 18 pkt 2 i art. 21 ust. 2 przepisów wprowadzających są zgodne z art. 194 ust. 1 Konstytucji w zakresie sędziów wybranych przez Sejm, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta.^45,10Podstawa prawna: ustawa z 13.12.2016 – Przepisy wprowadzające

Osoby: Mariusz Muszyński, Henryk Cioch, Zbigniew Jędrzejewski, Leon Kieres, Andrzej Zielonacki

Komisja Europejska uruchamia art. 7 ust. 1 TUE

Wg ETPC Komisja Europejska po raz pierwszy uruchomiła procedurę z art. 7 ust. 1 TUE, wnosząc do Rady UE uzasadniony wniosek o stwierdzenie wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia praworządności przez Polskę.¹⁰Podstawa prawna: art. 7 ust. 1 TUE

Sejm wybiera Jarosława Wyrembaka

Sejm wybrał Jarosława Wyrembaka na sędziego TK (M.P. 2018 poz. 134). Uchwała Sejmu z 13.03.2026 stwierdza, że po śmierci Henryka Ciocha i Lecha Morawskiego wybrano Piskorskiego i Wyrembaka, wskutek czego TK nadal nie spełnia wymogów sądu ustanowionego ustawą.^46,44Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji

Osoby: Jarosław Wyrembak, Henryk Cioch

Ustawa umożliwiająca publikację wyroków z 2016 r.

Sejm znowelizował przepisy wprowadzające: rozstrzygnięcia TK wydane „z naruszeniem przepisów” ustaw z 2015 i 2016 r. podlegają ogłoszeniu po zarządzeniu Prezesa TK, z zaznaczeniem okoliczności (ogłoszona 8.05.2018).⁴⁷Podstawa prawna: ustawa z 12.04.2018 (Dz.U. 2018 poz. 849), art. 19 przepisów wprowadzających

Publikacja wyroków K 47/15, K 39/16 i K 44/16

Wyroki z 2016 r. ogłoszono w Dz.U. (poz. 1077–1079) z adnotacją o wydaniu ich „z naruszeniem przepisów” — przy K 47/15 i K 39/16 ustawy z 25.06.2015 o TK, przy K 44/16 ustawy z 22.07.2016 o TK — oraz o tym, że dotyczą aktu, który utracił moc obowiązującą.^30,34,36,31Podstawa prawna: art. 19 ustawy z 13.12.2016 – Przepisy wprowadzające (w brzmieniu z 12.04.2018)

Wyrok K 12/18 w sprawie KRS

TK uznał art. 9a ustawy o KRS (wybór sędziów-członków KRS przez Sejm) za zgodny z Konstytucją, a art. 44 ust. 1a – za niezgodny z art. 184 Konstytucji.⁴⁸Podstawa prawna: art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji; ustawa o KRS

Osoby: Julia Przyłębska, Justyn Piskorski, Grzegorz Jędrejek, Zbigniew Jędrzejewski, Andrzej Zielonacki

Wyrok K 1/20 (przesłanka embriopatologiczna)

TK uznał art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu rodziny (dopuszczalność przerwania ciąży przy ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniu płodu) za niezgodny z art. 38 w zw. z art. 30 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wyrok ogłoszono w Dz.U. 27.01.2021.^49,50,51Podstawa prawna: art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy z 7.01.1993 o planowaniu rodziny…

Osoby: Julia Przyłębska, Justyn Piskorski, Leon Kieres, Piotr Pszczółkowski

Publikacja wyroku K 1/20

Sentencję wyroku K 1/20 ogłoszono w Dz.U. 2021 poz. 175, a uzasadnienie wraz ze zdaniami odrębnymi – w M.P. 2021 poz. 114. Wg ETPC (A.R. v. Poland) opóźnienie publikacji i wejścia w życie wyroku wywołało przedłużającą się niepewność prawną.^49,51,52Podstawa prawna: art. 190 ust. 2 Konstytucji

ETPC: Xero Flor przeciwko Polsce

ETPC jednogłośnie stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC (prawo do sądu ustanowionego ustawą), bo w składzie TK zasiadał sędzia (M.M.), którego wybór był obarczony poważnymi nieprawidłowościami.¹⁰Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 EKPC

Osoby: Mariusz Muszyński

Wyrok P 7/20 (środki tymczasowe TSUE)

TK orzekł, że art. 4 ust. 3 zd. 2 TUE w zw. z art. 279 TFUE w zakresie, w jakim TSUE nakłada ultra vires środki tymczasowe dotyczące ustroju polskich sądów, jest niezgodny z Konstytucją.^53,54Podstawa prawna: art. 4 ust. 3 TUE, art. 279 TFUE; art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1 Konstytucji

Osoby: Stanisław Piotrowicz, Bartłomiej Sochański

Wyrok K 3/21 (relacja prawa UE i Konstytucji)

Na wniosek Prezesa RM TK uznał wybrane przepisy TUE (art. 1, 2, 4 ust. 3, 19 ust. 1) w określonej wykładni za niezgodne z Konstytucją. Wyrok ogłoszono w Dz.U. 12.10.2021.^55,56Podstawa prawna: art. 2, 8, 90 ust. 1 Konstytucji; art. 1, 2, 4 ust. 3, 19 ust. 1 TUE

Osoby: Julia Przyłębska, Bartłomiej Sochański

Wyrok K 6/21 (art. 6 EKPC)

Na wniosek Prokuratora Generalnego TK orzekł, że art. 6 ust. 1 zd. 1 EKPC w zakresie, w jakim obejmuje TK pojęciem sądu i przyznaje ETPC kompetencję do oceny legalności wyboru sędziów TK, jest niezgodny z Konstytucją.^57,58Podstawa prawna: art. 6 ust. 1 EKPC; art. 173, 194 ust. 1 Konstytucji

Osoby: Julia Przyłębska, Wojciech Sych

Sejm wybiera Bogdana Święczkowskiego

Sejm wybrał Bogdana Święczkowskiego na sędziego TK; wg TK złożył ślubowanie wobec Prezydenta 16.02.2022.^59,60Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji

Osoby: Bogdan Święczkowski

Spór o koniec kadencji Prezes TK

Wg uchwały Sejmu z 6.03.2024, skoro kadencja Prezesa TK trwa 6 lat (art. 10 ust. 2 ustawy o organizacji TK), kadencja Julii Przyłębskiej jako Prezesa wygasła z dniem 21.12.2022, a jej późniejsze decyzje proceduralne (np. wyznaczanie składów) mogą być podważane. Wg uchwały Sejmu z 13.03.2026 J. Przyłębska kierowała TK do 29.11.2024.^61,44Podstawa prawna: art. 10 ust. 2 ustawy z 30.11.2016 o organizacji i trybie postępowania przed TK (Dz.U. 2016 poz. 2072)

Osoby: Julia Przyłębska

KE kieruje sprawę TK do TSUE

Komisja Europejska postanowiła skierować do TSUE skargę przeciwko Polsce w związku z orzecznictwem TK (postępowanie przeciwnaruszeniowe wszczęto 22.12.2021, uzasadniona opinia — 15.07.2022). KE uznała m.in., że TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Uchwała Sejmu z 6.03.2024 opisuje tę datę jako podjęcie postępowania.^61,62Podstawa prawna: art. 258 TFUE; art. 19 ust. 1 TUE

Skarga Komisji do TSUE (C-448/23)

Wg ETPC (M.L. v. Poland) 17.07.2023 Komisja wniosła do TSUE skargę przeciwko Polsce w związku z wyrokami TK P 7/20 i K 3/21 (sprawa C-448/23).⁶³Podstawa prawna: art. 258 TFUE

Wyrok Kp 1/23 (nowelizacja ustawy o SN)

Na wniosek Prezydenta (kontrola prewencyjna) TK uznał przepisy ustawy z 13.01.2023 o zmianie ustawy o SN za niezgodne z Konstytucją i nierozerwalnie związane z całą ustawą. Sentencję ogłoszono w M.P. 28.12.2023.⁶⁴Podstawa prawna: art. 122 ust. 3 i 4 Konstytucji

Osoby: Julia Przyłębska, Bartłomiej Sochański

ETPC: M.L. przeciwko Polsce

ETPC (5:2) stwierdził naruszenie art. 8 EKPC; uznał, że nieprawidłowości w wyborze sędziów zasiadających w składzie TK, który wydał wyrok K 1/20, podważyły jego status „sądu ustanowionego ustawą”.⁶³Podstawa prawna: art. 8 EKPC

Ostatnie orzeczenie TK ogłoszone w Dz.U.

Wg wyszukiwarki ELI Sejmu ostatnim wyrokiem TK ogłoszonym w Dzienniku Ustaw jest wyrok z 27.02.2024 (SK 90/22), ogłoszony 4.03.2024; dla lat 2025–2026 wyszukiwarka nie zwraca orzeczeń TK w Dz.U.^65,66Podstawa prawna: art. 190 ust. 2 Konstytucji

Uchwała Sejmu w sprawie skutków kryzysu konstytucyjnego

Sejm X kadencji (240 za, 197 przeciw) stwierdził, że uchwały o wyborze m.in. M. Muszyńskiego, H. Ciocha, L. Morawskiego, J. Piskorskiego i J. Wyrembaka podjęto z rażącym naruszeniem prawa, że nie są oni sędziami TK, a funkcję Prezesa sprawuje osoba nieuprawniona; zaapelował do sędziów TK o rezygnację.^61,67Podstawa prawna: uchwała Sejmu z 6.03.2024 (M.P. 2024 poz. 198)

Osoby: Mariusz Muszyński, Justyn Piskorski, Jarosław Wyrembak, Julia Przyłębska

Wyrok U 5/24 w sprawie uchwały Sejmu

TK (Święczkowski, Piotrowicz, Sochański) jednogłośnie uznał uchwałę Sejmu z 6.03.2024 za niezgodną z art. 7 w zw. z art. 87 ust. 1, art. 10 w zw. z art. 173 i art. 190 ust. 1 Konstytucji. Wyrok nie został ogłoszony w Dz.U./M.P. (brak w ELI).⁶⁸Podstawa prawna: art. 7, 10, 173, 190 ust. 1 Konstytucji

Osoby: Bogdan Święczkowski, Stanisław Piotrowicz, Bartłomiej Sochański

Sejm uchwala ustawę o TK i przepisy wprowadzające

Sejm uchwalił ustawę o TK (242 za, 202 przeciw) i przepisy wprowadzające (242:200). Senat zajął stanowisko 31.07.2024; Sejm rozpatrzył poprawki Senatu 13.09.2024, a 16.09.2024 ustawy przekazano Prezydentowi.^69,70Podstawa prawna: ustawa z 13.09.2024 o Trybunale Konstytucyjnym (nieogłoszona)

Prezydent Duda kieruje ustawy o TK do TK (kontrola prewencyjna)

Prezydent skierował obie ustawy z 13.09.2024 do TK w trybie art. 122 ust. 3 Konstytucji (sygn. Kp 3/24 i Kp 4/24, połączone 9.10.2024).^69,70,71Podstawa prawna: art. 122 ust. 3 Konstytucji

Opinia Komisji Weneckiej CDL-AD(2024)035

Komisja Wenecka (141. sesja, 6–7.12.2024) oceniła projekty zmian Konstytucji i dwie ustawy o TK: trzej nieprawidłowo powołani sędziowie powinni ex lege wyłączyć się z orzekania, ale nie poparła całkowitej wymiany składu TK; zmianę składu zaleciła przez obsadzanie zwalniających się miejsc.⁷²

Bogdan Święczkowski Prezesem TK

Prezydent Andrzej Duda postanowieniem z 9.12.2024 powołał Bogdana Święczkowskiego na Prezesa TK spośród dwóch kandydatów Zgromadzenia Ogólnego. Wg TK kadencja upływa 9.12.2030. Wg uchwały Sejmu z 13.03.2026 powołanie jest obarczone tymi samymi wadami co wybór J. Przyłębskiej (kierowała TK do 29.11.2024 – wg Sejmu jako osoba nieuprawniona).^{73,74,60,75,44}Podstawa prawna: art. 194 ust. 2 Konstytucji

Osoby: Bogdan Święczkowski, Julia Przyłębska

Pierwsze zgłoszenia kandydatów na sędziów TK w X kadencji

Do Sejmu wpłynęły kandydatury Marka Asta i Artura Kotowskiego; były ponawiane w 2025 r. (marzec, czerwiec, listopad), a w bazie Sejmu procesy nie zakończyły się wyborem.⁷⁶Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji; art. 30–31 Regulaminu Sejmu

Uchwała Rady Ministrów nr 162 – wstrzymanie publikacji orzeczeń TK

Rada Ministrów uznała TK w aktualnym składzie za niezdolny do wykonywania zadań z art. 188–189 Konstytucji i stwierdziła, że ogłaszanie w dziennikach urzędowych rozstrzygnięć TK mogłoby utrwalić kryzys, w związku z czym nie jest dopuszczalne ogłaszanie dokumentów wydanych przez „organ nieuprawniony”.⁷⁷Podstawa prawna: uchwała nr 162 RM z 18.12.2024 (M.P. 2024 poz. 1068); art. 190 ust. 2 Konstytucji

Wyrok K 8/23 w sprawie kworum pełnego składu

Na wniosek Prezesa RM (z 2023 r.) TK uznał art. 37 ust. 2 zd. 1 ustawy o organizacji TK (pełny skład – co najmniej 11 sędziów) za niezgodny z art. 188, 189 i 197 Konstytucji; zdanie odrębne – R. Wojciechowski.^78,79Podstawa prawna: art. 37 ust. 2 ustawy z 30.11.2016 o organizacji i trybie postępowania przed TK

Osoby: Bartłomiej Sochański, Jarosław Wyrembak, Rafał Wojciechowski

Wyrok Kp 3/24 – ustawy o TK z 2024 r. niekonstytucyjne

Pełny skład TK (11 sędziów) uznał część przepisów obu ustaw z 13.09.2024 za niezgodne z Konstytucją i nierozerwalnie związane z całymi ustawami; wg komunikatu TK skutkuje to obowiązkiem odmowy ich podpisania. Ustawy nie zostały ogłoszone w Dz.U.^80,81,71Podstawa prawna: art. 122 ust. 4 Konstytucji

Osoby: Bogdan Święczkowski, Bartłomiej Sochański

Zaprzysiężenie Prezydenta Karola Nawrockiego

Karol Nawrocki złożył przysięgę przed Zgromadzeniem Narodowym i objął urząd Prezydenta RP.⁸²Podstawa prawna: art. 130 Konstytucji

Wniosek o uchylenie immunitetu B. Święczkowskiego

Prokurator Generalny Waldemar Żurek skierował do TK wniosek o zgodę na pociągnięcie Bogdana Święczkowskiego do odpowiedzialności karnej (czyny z okresu, gdy był Prokuratorem Krajowym). Wg Prokuratury ZO TK 15.10.2025 odmówiło zgody uchwałą, którą Prokuratura uznaje za nieważną.^83,84Podstawa prawna: art. 196 Konstytucji; ustawa o statusie sędziów TK

Osoby: Bogdan Święczkowski

ETPC: A.R. przeciwko Polsce

ETPC jednogłośnie stwierdził naruszenie art. 8 EKPC; uznał m.in., że ograniczenie wprowadzone wyrokiem K 1/20 nie zostało wydane przez organ spełniający wymogi praworządności, a opóźniona publikacja wyroku wywołała niepewność prawną.⁵²Podstawa prawna: art. 8 EKPC

TSUE: wyrok w sprawie C-448/23 Komisja/Polska

TSUE w pełni uwzględnił skargę Komisji: wyroki TK z 14.07.2021 (P 7/20) i 7.10.2021 (K 3/21) naruszyły zasadę skutecznej ochrony sądowej oraz pierwszeństwo i wiążący skutek prawa UE; powołanie trzech sędziów w grudniu 2015 r. i Prezes w grudniu 2016 r. sprawia, że TK nie spełnia wymogów niezawisłego sądu ustanowionego ustawą.⁴²Podstawa prawna: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE; art. 258 TFUE

Osoby: Julia Przyłębska

Dwa wakaty w TK (5 i 20 grudnia 2025)

Wg Kancelarii Prezydenta 5 i 20.12.2025 wygasły kolejne mandaty w TK. Wg ETPC między grudniem 2024 a grudniem 2025 powstało w TK sześć wakatów.^85,86Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji

Sejm wybiera sześcioro sędziów TK i przyjmuje uchwałę „naprawczą”

Sejm (235 za, 197 przeciw) przyjął uchwałę stwierdzającą, że TK nie spełnia wymogów sądu ustanowionego ustawą, niezawisłego i bezstronnego, oraz wybrał Magdalenę Bentkowską, Marcina Dziurdę, Annę Korwin-Piotrowską, Krystiana Markiewicza, Dariusza Szostka i Macieja Taborowskiego. Wg oświadczenia TK Sejm nie jest uprawniony do oceniania statusu TK i jego Prezesa.^{44,87,88,89,90,91,92,93,75}Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji; art. 2 ust. 2 ustawy z 30.11.2016 o statusie sędziów TK

Osoby: Magdalena Bentkowska, Marcin Dziurda, Anna Korwin-Piotrowska, Krystian Markiewicz, Dariusz Szostek, Maciej Taborowski

Prezydent przyjmuje ślubowanie od dwojga sędziów

Prezydent Karol Nawrocki odebrał ślubowanie od Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka, którzy objęli urząd i zostali wyznaczeni do składów. Wg KPRP obsadzono wakaty z 5 i 20.12.2025, a przy wyborze pozostałych nie dochowano „zasady indywidualizacji” z art. 194 Konstytucji.^85,94Podstawa prawna: art. 4 ust. 1 ustawy z 30.11.2016 o statusie sędziów TK

Osoby: Magdalena Bentkowska, Dariusz Szostek

Ślubowanie sędziów w Sejmie

Sześcioro sędziów wybranych 13.03.2026 odczytało i podpisało rotę ślubowania „wobec Prezydenta” w Sejmie, w obecności Marszałków Sejmu i Senatu; notarialnie poświadczone roty przesłano do KPRP. Wg ETPC prezes TK nie dopuścił czworga z nich do orzekania i publicznie uznał ich ślubowanie za nieważne.^95,86Podstawa prawna: art. 4 ust. 1 i art. 5 ustawy z 30.11.2016 o statusie sędziów TK

Osoby: Anna Korwin-Piotrowska, Marcin Dziurda, Krystian Markiewicz, Maciej Taborowski, Bogdan Święczkowski

Prokuratura Krajowa wszczyna śledztwo ws. niedopuszczenia sędziów

Śledztwo dotyczy m.in. ułatwiania Prezydentowi niedopełnienia obowiązku odebrania ślubowania oraz niedopełnienia obowiązków przez pracowników TK wobec czworga sędziów wybranych 13.03.2026.⁹⁶Podstawa prawna: art. 231 § 1, art. 218 § 1a k.k.

Prezydent kieruje do TK spór kompetencyjny (Kpt 1/26)

Prezydent wniósł o rozstrzygnięcie, czy kompetencja do odebrania ślubowania od sędziego TK należy wyłącznie do Prezydenta i czy czynności z 9.04.2026 w Sejmie wywołały skutki prawne. Wg IPO sprawa jest w toku.^97,98Podstawa prawna: art. 189 Konstytucji

ETPC: środek tymczasowy dla czworga sędziów

Na wniosek złożony 30.04.2026 ETPC (reguła 39) wskazał Polsce, by właściwe organy powstrzymały się od utrudniania skarżącym objęcia i wykonywania obowiązków sędziów TK.⁸⁶Podstawa prawna: reguła 39 Regulaminu ETPC

Osoby: Marcin Dziurda, Anna Korwin-Piotrowska, Krystian Markiewicz, Maciej Taborowski

Wyrok K 3/26

TK (5 sędziów, w tym J. Piskorski i J. Wyrembak) uznał art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, rozumiany jako obowiązek Prezydenta odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm, za niezgodny z art. 126 w zw. z art. 2 Konstytucji; zdania odrębne: R. Wojciechowski i J. Wyrembak.^99,100,86Podstawa prawna: art. 4 ust. 1 ustawy z 30.11.2016 o statusie sędziów TK; art. 126 Konstytucji

Osoby: Bogdan Święczkowski, Bartłomiej Sochański, Justyn Piskorski, Rafał Wojciechowski, Jarosław Wyrembak

Sejm wybiera Sławomira Patyrę

Sejm wybrał Sławomira Patyrę na sędziego TK.¹⁰¹Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji

Osoby: Sławomir Patyra

ETPC komunikuje sprawę Dziurda i inni przeciwko Polsce

ETPC zakomunikował rządowi skargę czworga sędziów (nr 17392/26); wg informacji stron skarżący nadal nie zostali dopuszczeni do obowiązków.⁸⁶Podstawa prawna: art. 6 EKPC

Osoby: Marcin Dziurda, Anna Korwin-Piotrowska, Krystian Markiewicz, Maciej Taborowski

Ślubowanie Sławomira Patyry przed Prezydentem

Sędzia TK Sławomir Patyra, wybrany uchwałą z 11.06.2026, złożył ślubowanie wobec Prezydenta Karola Nawrockiego.¹⁰²Podstawa prawna: art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK

Osoby: Sławomir Patyra

Sejm wybiera Macieja Berka

Sejm wybrał Macieja Berka na sędziego TK.¹⁰³Podstawa prawna: art. 194 ust. 1 Konstytucji

Osoby: Maciej Berek

Zarzuty dla dyrektor Kancelarii TK i komendanta Straży

Prokuratura Krajowa przedstawiła zarzuty Zofii H. (dyrektor Kancelarii TK) i Piotrowi P. (komendant Straży Trybunalskiej) w śledztwie ws. niedopuszczenia sędziów TK do orzekania; podejrzani nie przyznali się.¹⁰⁴Podstawa prawna: art. 231 § 1, art. 218 § 1a k.k.

Opinia Komisji Weneckiej CDL-AD(2026)031

Komisja Wenecka (148. sesja, 9–10.10.2026) zaleciła, by Prezydent bez zwłoki odbierał ślubowanie od sędziów wybranych przez Sejm, bez prawa do weryfikacji procedury wyboru, a w razie odmowy – by ślubowanie mogło zostać dopełnione bez fizycznej obecności Prezydenta. Wg KPRP opinia nie ma mocy wiążącej.^105,106,107

Ślubowanie Macieja Berka w Sejmie

Maciej Berek złożył w Sejmie ślubowanie „wobec Prezydenta”; wszedł do TK, ale nie został dopuszczony do orzekania. Wg Szefa KPRP nie złożył ślubowania „zgodnie z prawem”; wg Premiera Prezydent uchyla się od obowiązków konstytucyjnych.^106,107Podstawa prawna: art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK

Osoby: Maciej Berek

Przerwa w czynnościach Prezesa i Wiceprezesa TK

Anna Korwin-Piotrowska wydała zarządzenia o natychmiastowej przerwie w czynnościach sędziów Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego (w tym w pełnieniu funkcji Prezesa i Wiceprezesa) i – powołując się na art. 12 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o organizacji TK – zaczęła kierować pracami TK; zwołała ZO na 3.11.2026. Tego dnia do TK wpłynęły wnioski Prokuratora Generalnego o uchylenie immunitetów obu sędziów. Wg informacji opublikowanej na stronie TK przerwę zarządzono na okres jednego miesiąca, na podstawie art. 130 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, stosowanego wobec sędziów TK przez odesłanie z ustawy o statusie sędziów TK i ustawy o Sądzie Najwyższym.^{108,109,110,111,112,113,114}Podstawa prawna: art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 4 ustawy z 30.11.2016 o organizacji i trybie postępowania przed TK

Osoby: Anna Korwin-Piotrowska, Bogdan Święczkowski, Bartłomiej Sochański

Wykaz spraw nierozpatrzonych przez TK

Na stronie TK opublikowano wykaz spraw skierowanych do Trybunału, a nierozpatrzonych do 30.10.2026. Wg wykazu łącznie 1171 spraw, z czego 706 na etapie kontroli wstępnej (m.in. 682 skargi konstytucyjne, sygn. Ts). Wśród spraw, którym nadano bieg: 70 wniosków w trybie kontroli abstrakcyjnej, 6 wniosków Prezydenta RP w trybie kontroli prewencyjnej, 3 spory kompetencyjne, 37 pytań prawnych sądów i 349 skarg konstytucyjnych. Wg wykazu 55 spraw ze skarg konstytucyjnych rozpoznawanych jest ponad 5 lat.^115,116

Noc w TK i oświadczenie Prezydenta

Wg oświadczenia Prezydenta doszło do „siłowego przejęcia konstytucyjnego organu państwa”; Prezydent umożliwił wejście do TK wiceprezesowi B. Sochańskiemu i zwołał konsultacje z liderami ugrupowań. Wg Prokuratury Krajowej w nocy 30/31.10 kilka osób naparło na sędziów A. Korwin-Piotrowską i K. Markiewicza i weszło do budynku. A. Korwin-Piotrowska zawiesiła obowiązki pracowników i ograniczyła wstęp do siedziby TK.^{117,118,119,108,120,121}

Osoby: Bartłomiej Sochański, Anna Korwin-Piotrowska, Krystian Markiewicz

Oświadczenie Prezesa NSA

Prezes NSA J. Chlebny w oświadczeniu odniósł się „z wielkim niepokojem” do zdarzeń w TK z 30.10.2026, „zwłaszcza obecności Policji wokół jego siedziby oraz uniemożliwienie wejścia do Trybunału jego Prezesowi i Wiceprezesowi”. Wg Prezesa NSA zdarzenia te „miały charakter bezprecedensowy”, a granice działań organów władzy, wyznaczane przez zasady konstytucyjne i poszanowanie ludzkiej godności, „zostały przekroczone”. Zaapelował o kompromis „ponad podziałami politycznymi” w celu przywrócenia autorytetu Trybunału.¹²²

Oświadczenie Przewodniczącego KRS

Przewodniczący KRS D. Zawistowski stwierdził w oświadczeniu, że sposób funkcjonowania TK „powinien być zatem rozstrzygany wyłącznie przez samych sędziów Trybunału”, a o wyborze sędziów „rozstrzyga wyłącznie Sejm” i wszyscy tak wybrani uzyskują status sędziów. Wg Przewodniczącego KRS konieczne jest umożliwienie orzekania wszystkim wybranym sędziom, a „decydująca rola” w przywróceniu prawidłowego działania TK spoczywa na Zgromadzeniu Ogólnym wszystkich sędziów wybranych przez Sejm. Wg oświadczenia działania żadnej z władz politycznych „nie mogą godzić w bezpieczeństwo i prawa sędziów wybranych do Trybunału”.¹²³

Zgromadzenie Ogólne TK i nowe wnioski immunitetowe

Na 15:30 zwołano ZO Sędziów TK w sprawie projektu dochodów i wydatków TK na 2027 r. Prokurator Generalny poinformował o łącznie 7 wnioskach o uchylenie immunitetów (6 – B. Święczkowski, 1 – B. Sochański), złożonych 30.10 i 3.11.2026; Prokuratura wszczęła śledztwo ws. czynnej napaści na sędziów TK. ZO odbyło się 3.11 w siedzibie TK (wg komunikatu na stronie TK – z transmisją). Wg Szefa KPRP uczestniczyło w nim 8 osób, z których 3 to sędziowie dopuszczeni do orzekania, a 5 – osoby, które nie złożyły ślubowania wobec Prezydenta; wg KPRP ZO może zwołać wyłącznie Prezes TK B. Święczkowski, nie było kworum („musi być 10 sędziów”), a wg ministra R. Leśkiewicza podjęte decyzje nie mają mocy wiążącej. Wg komunikatu KPRM premier pozytywnie ocenił rozpoczęcie prac ZO.^{124,116,111,119,125,126,127}Podstawa prawna: art. 6 ust. 2 pkt 9 ustawy z 30.11.2016 o organizacji i trybie postępowania przed TK; art. 196 Konstytucji

Osoby: Anna Korwin-Piotrowska, Bogdan Święczkowski, Bartłomiej Sochański

Komunikaty A. Korwin-Piotrowskiej: sprawy pracownicze i zarządzenie Prezesa SN

Wg komunikatu na stronie TK sędzia A. Korwin-Piotrowska odwołała wszystkie pełnomocnictwa i upoważnienia udzielone dwóm osobom wskazanym w komunikacie; czynności z zakresu prawa pracy wobec pracowników Kancelarii TK i Biura Służby Prawnej TK wykonuje sama, powołując się na art. 17 ustawy o organizacji TK. W odrębnym komunikacie, odnosząc się do zarządzenia Prezesa SN kierującego pracami Izby Odpowiedzialności Zawodowej z 2.11.2026 (II ZZ 2/26), stwierdziła, że SN „nie posiada żadnych kompetencji w stosunku do Trybunału Konstytucyjnego oraz jego sędziów”, a ewentualne orzeczenia SN w sprawie przerwy w czynnościach sędziów TK nie wywołają skutków prawnych.^116,128Podstawa prawna: art. 17 ustawy z 30.11.2016 o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz.U. 2019 poz. 2393) – podstawa wskazana w komunikacie

Osoby: Anna Korwin-Piotrowska

Rada Bezpieczeństwa Narodowego o sytuacji w TK

Otwierając posiedzenie RBN, Prezydent K. Nawrocki stwierdził: „Polityczną decyzją rządu postanowiono bezprawnie przejąć Trybunał Konstytucyjny”; wg Prezydenta odpowiedzialność za „nielegalne działania”, takie jak zawieszenie sędziów i „nielegalne zarządzenia”, ponosi premier D. Tusk. Prezydent zapowiedział wykorzystanie wszystkich przysługujących mu prerogatyw. Wg komunikatu KPRM premier stwierdził, że sędziowie wybrani przez Sejm są legalnie wybranymi sędziami, i zaproponował Prezydentowi spotkanie w cztery oczy.^129,130,127

KPRP zapowiada zawiadomienia do prokuratury

Szef KPRP Z. Bogucki zapowiedział złożenie zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstw zamachu na konstytucyjny organ (art. 128 § 1 k.k.) i czynnej napaści na Prezydenta RP (art. 135 k.k.). Wg ministra W. Kolarskiego (KPRP) Prezydent przyjął propozycję spotkania z premierem.^125,131Podstawa prawna: art. 128 § 1 i art. 135 Kodeksu karnego – przepisy wskazane przez KPRP